Hoofdstuk 5: Veilig rijden

Les 1: Verlichting

Dimlicht bij nacht en slecht zicht, groot licht alleen op een lege donkere weg, mistlicht alleen bij mist, en nooit iemand verblinden. (6 min leestijd)

Nacht is de tijd tussen zonsondergang en zonsopgang. Bij nacht, en overdag als het zicht ernstig wordt belemmerd (mist, zware regen, sneeuw), voer je met een motorvoertuig, bromfiets of snorfiets dimlicht. Achterlicht en de verlichting van de kentekenplaat branden altijd samen met dim-, groot-, stads- of mistlicht. Dagrijlicht mag overdag, maar nooit samen met een ander licht aan de voorkant, en het is géén dimlicht: in de schemering en bij regen schakel je zelf naar dimlicht, anders brandt je achterlicht niet.

Andere weggebruikers

• Fietsers: bij nacht en slecht zicht een wit of geel licht voor (mag ook op de borst) en een rood licht achter (mag ook op de rug). De lampen mogen niet knipperen en niet verblinden. Reflectoren zijn verplicht op de fiets, maar vervangen de lampen niet.
• Aanhangwagens: bij nacht en slecht zicht achterlicht, kentekenplaatverlichting en stadslicht, ook als ze stilstaan op de rijbaan buiten de bebouwde kom.
• Ruiters en wie dieren leidt: een lantaarn met wit of geel licht naar voren en rood naar achteren.
• Een groep voetgangers of een optocht op de rijbaan buiten de bebouwde kom: links voor een wit of geel licht, links achter een rood licht.

Zien en gezien worden

Schone ruiten, schone lampen en schone spiegels zijn net zo belangrijk als de juiste stand van de schakelaar. Bij nacht zie je een voetganger in donkere kleding pas op 25 tot 30 meter in het dimlicht; dat is bij 50 km/u ongeveer je stopafstand. Kijk bij tegenliggers met groot licht naar de rechter kant van de weg, niet in de lampen, en knipper één keer kort als teken, niet terug met groot licht.

J35 slecht zicht door sneeuw, regen of mistJ36 ijzel of sneeuwL13 verkeerstunnel

Video: Welke autoverlichting zet je aan? (de ANWB Wegenwacht, 4 min)

Les 2: Gordels en kinderzitjes

Iedereen in de gordel, kinderen onder 1,35 meter in een zitje, helm op brom-, snor- en motorfiets, en jij bent verantwoordelijk voor passagiers onder de twaalf. (5 min leestijd)

Autogordel

• Bestuurder en passagiers van een personenauto, bedrijfsauto of brommobiel gebruiken de gordel die voor hun zitplaats aanwezig is. Niet meer passagiers dan er gordels zijn.
• Passagiers jonger dan 18 jaar en kleiner dan 1,35 meter zitten in een goedgekeurd kinderbeveiligingssysteem (zitje of zittingverhoger met keurmerk) dat bij hun lengte of gewicht past.
• Een kinderzitje met de rug naar voren mag niet op een stoel met een werkende frontairbag: schakel de airbag uit of zet het zitje achterin.
• Heeft de auto geen gordels of zitjes, dan rijden kinderen jonger dan 3 jaar niet mee en zitten kinderen tot 18 jaar kleiner dan 1,35 meter achterin.
• De gordel moet goed zitten: heupband laag over de heupen, schouderband over de schouder, niet onder de arm of achter de rug, zonder draai erin.
• De bestuurder is verantwoordelijk voor passagiers jonger dan 12 jaar. Oudere passagiers zijn zelf strafbaar als ze geen gordel dragen.
• In een taxi zonder kinderzitje zitten kinderen kleiner dan 1,35 meter achterin met de gordel. Over korte afstand en bij incidenteel vervoer van andermans kind vanaf 3 jaar mag achterin de gordel zonder zitje; voor je eigen kind geldt die uitzondering niet.
• Wie om medische redenen geen gordel kan dragen, kan een ontheffing krijgen; die heb je dan bij je. Een gordelverlenger of -geleider mag alleen als hij goedgekeurd is en de gordel op de juiste plek houdt; een clip die de gordel losser zet is verboden.
• De airbag werkt samen met de gordel, niet in plaats ervan: zonder gordel kom je te vroeg en te hard tegen de airbag aan. Zit niet te dicht op het stuur (minstens 25 centimeter) en leg geen voeten op het dashboard.

Een gordel vermindert de kans op ernstig letsel bij een botsing ongeveer met de helft. Bij 50 km/u is een botsing tegen een muur te vergelijken met een val van een gebouw van drie verdiepingen; zonder gordel word je door de auto geslingerd en kun je passagiers voorin dodelijk raken. Daarom ook achterin, en ook op een korte rit.

Video: Kinderzitje monteren en je kind veilig vervoeren (de ANWB, 4 min)

Soorten gordels

• Een driepuntsgordel zit op drie punten vast en loopt over je heup én je schouder. Dat is de gewone gordel in een personenauto.
• Een heupgordel zit op twee punten vast en loopt alleen over je heupen. Je vindt hem soms nog op de middelste plaats achterin een oudere auto. Leg hem laag en strak over je heupbotten, niet over je buik.

Hoofdsteun

Zet de bovenkant van de hoofdsteun ongeveer gelijk met de bovenkant van je hoofd, in elk geval op ooghoogte, en zo dicht mogelijk achter je hoofd. Bij een kop-staartbotsing vangt hij je hoofd op en voorkomt hij een whiplash. Staat hij te laag, dan werkt hij als een scharnier in je nek.

Helm

• Verplicht voor bestuurder en passagier van een bromfiets, snorfiets (sinds 2023), speed-pedelec, motorfiets en een brommobiel of driewieler zonder gesloten carrosserie.
• De helm moet goed passen, goedgekeurd zijn (keurmerk) en met de sluiting vastzitten. Een losse of te grote helm beschermt niet.
• Niet verplicht in een brommobiel met gesloten carrosserie: daar draag je de gordel.
• Ook hier is de bestuurder verantwoordelijk voor passagiers jonger dan 12 jaar.

Zitplaatsen en vervoer van personen

• Iedereen zit op een zitplaats die daarvoor bestemd is. Geen passagiers in de laadruimte of in of op een aanhangwagen.
• Op een fiets of bromfiets mag een kind jonger dan 8 jaar alleen mee op een goed zitje met steun voor rug, handen en voeten; een passagier van 8 jaar of ouder mag bij een fietser op de bagagedrager, bij een snorfietser niet.
• Honden en andere dieren: los in de auto zijn ze een projectiel bij een noodstop en een afleiding; vervoer ze in een bench, met een tuig aan de gordel of achter een rek.

E6 gehandicaptenparkeerplaatsL3 bushalte of tramhalteG7 voetpadE4 parkeergelegenheid

Les 3: Remmen, afstand en slippen

Hoeveel ruimte je nodig hebt om te stoppen, hoe je die ruimte bewaakt en wat je doet als de auto toch gaat glijden. (6 min leestijd)

De wet zegt het in één zin: je moet je voertuig tot stilstand kunnen brengen binnen de afstand waarover je de weg kunt overzien en waarover die vrij is. Alles in deze les volgt daaruit. Je stopafstand is de reactieafstand plus de remweg, en beide worden langer dan je denkt.

• Reactieafstand: de meters die je rijdt tussen het moment dat je het gevaar ziet en het moment dat je echt remt. Reken op één seconde bij een frisse, oplettende bestuurder. Vermoeidheid, alcohol, een telefoon of een gesprek maken die seconde langer.
• Remweg: de meters vanaf het begin van het remmen tot stilstand. Twee keer zo hard rijden geeft een vier keer zo lange remweg. Nat wegdek: al snel twee keer zo lang. Sneeuw en ijs: vele malen langer.
• Vuistregel voor de reactieafstand: je snelheid gedeeld door 3,6 geeft meters per seconde (90 km/u is 25 meter per seconde).
• Vuistregel voor de remweg op droog asfalt: de snelheid gedeeld door 10, in het kwadraat, gedeeld door 2 (bij 80: 8 × 8 = 64, gedeeld door 2 = 32 meter; in de tabel iets ruimer gerekend).

Afstand houden: de tweesecondenregel

Houd minstens twee seconden afstand tot de auto voor je. Kies een vast punt langs de weg, begin met tellen als je voorligger het passeert ("eenentwintig, tweeëntwintig") en jij mag er pas na die twee seconden zijn. Bij regen, mist, nacht, achter een vrachtwagen die je zicht wegneemt, met een aanhanger of een zwaar beladen auto neem je drie seconden of meer. Zo houd je ook ruimte om je heen: naast je en achter je, en je kijkt een paar auto's vooruit, niet alleen naar de bumper voor je.

Remmen

• Rem in één keer stevig en laat dan geleidelijk los: niet eerst zacht en dan hard. Rem vóór een bocht, niet erin.
• Met ABS: trap bij een noodstop het rempedaal in één keer vol in en houd het ingetrapt, ook al trilt het pedaal. Je blijft kunnen sturen. De remweg wordt niet korter op gladheid; het voordeel is dat je kunt blijven sturen.
• Zonder ABS: blokkeren de wielen, dan laat je even los en rem je opnieuw, zodat je weer kunt sturen.
• Rem niet hard in een bocht of op een stuk met losse steentjes, bladeren of ijs: dan verlies je grip op twee manieren tegelijk.
• Na het rijden door diep water rem je even voorzichtig om de remmen te drogen.

Bochten: de kracht die je naar buiten duwt

In een bocht duwt de middelpuntvliedende kracht je auto naar buiten. Die kracht groeit met het kwadraat van je snelheid (twee keer zo hard is vier keer zoveel kracht) en wordt groter naarmate de bocht scherper is. Een hoog zwaartepunt (dakkoffer, zware lading, een volle bus) en een gladde of natte bocht maken het erger; een verkante bocht (de buitenkant ligt hoger) helpt juist. Daarom rem je vóór de bocht en niet erin, en stuur je rustig: wie in de bocht hard remt of bijstuurt, verliest grip aan twee kanten tegelijk. Lange voertuigen zwaaien bovendien uit: de achterkant van een vrachtwagen of bus komt in een bocht buiten zijn spoor.

Slippen en aquaplaning

• Aquaplaning: bij veel water op de weg verliest de band contact en 'zwemt' de auto; het stuur voelt licht aan. Niet remmen en niet sturen: gas loslaten, het stuur recht houden en wachten tot je de grip voelt terugkomen. Voorkomen: snelheid omlaag bij plassen en spoorvorming, banden met voldoende profiel en de juiste spanning.
• Onderstuur (de voorkant schuift rechtdoor in een bocht): gas los, niet meer insturen; soms iets terugsturen tot de voorwielen weer grip pakken.
• Overstuur (de achterkant breekt uit): kijken en sturen naar waar je heen wilt, gas los, niet remmen.
• ESP corrigeert veel, maar kan de natuurwetten niet veranderen: een knipperend ESP-lampje betekent dat je te hard rijdt voor de omstandigheden.

J20 slipgevaarJ1 slecht wegdekJ25 losliggende stenenJ38 verkeersdrempel

Les 4: Weer, zicht en nacht

Mist, regen, gladheid, lage zon, zijwind en duisternis: wat elk ervan met je zicht en je grip doet en hoe je je rijgedrag aanpast. (5 min leestijd)

Wild op de weg

Wild steekt vooral over in de schemering en bij nacht, in bos- en heidegebieden en waar het bord staat. Zie je één dier, reken dan op meer. Rem rustig, claxonneer kort, maar wijk niet uit: een uitwijkmanoeuvre tegen een boom is gevaarlijker dan een aanrijding met een ree. Heb je een dier aangereden, bel dan 112 of de politie, blijf bij het dier weg en vertel waar het ligt.

J27 groot wildJ28 veeJ31 zijwindJ35 slecht zicht door sneeuw, regen of mistJ36 ijzel of sneeuw

Video: Mist, laagstaande zon en aquaplaning (de ANWB Wegenwacht, 3 min)

Les 5: Pech onderweg

Waar je gaat staan, hoe je anderen waarschuwt, wat de gevarendriehoek doet en hoe je weer veilig wegkomt. (4 min leestijd)

1. Alarmlichten aan en zo ver mogelijk van de rijbaan af: een parkeerplaats, een vluchthaven, de vluchtstrook, de berm. Op een autosnelweg liefst doorrijden naar de volgende afrit of vluchthaven als de auto dat nog kan.
2. Veiligheidshesje aan vóór je uitstapt. Uitstappen aan de kant van de vangrail of de berm, nooit aan de verkeerskant.
3. Iedereen uit de auto en achter de vangrail of ver in de berm, ook de passagiers, ook bij regen. In de auto blijven zitten op een vluchtstrook is levensgevaarlijk.
4. Gevarendriehoek op ongeveer 30 meter achter de auto, als dat veilig kan. Voer je de alarmlichten, dan is de driehoek niet verplicht; op een autosnelweg plaats je hem niet als je daarvoor over de rijbaan moet.
5. Hulp bellen: de pechhulp of 112 bij gevaar. Geef je plek door met het hectometerbordje: het kleine groene of witte bordje langs de kant met het wegnummer (bijvoorbeeld A2), de kilometerstand met één cijfer achter de komma (bijvoorbeeld 48,3) en Li of Re voor de linker- of rechterrijbaan. Zo weet de centrale binnen honderd meter waar je staat, ook zonder praatpaal.
6. Wegrijden: op de vluchtstrook eerst op snelheid komen, richting aangeven en pas invoegen als er ruimte is. Dat is een bijzondere manoeuvre: het verkeer op de rijbaan gaat voor.

Stilstaan buiten de bebouwde kom

Een motorvoertuig op meer dan twee wielen dat buiten de bebouwde kom bij nacht of slecht zicht stilstaat op de rijbaan, of op een parkeer- of vluchtstrook langs een autoweg of autosnelweg, voert stadslicht en achterlicht. Een stilstaande aanhangwagen voert daar achterlicht en stadslicht. Een voertuig dat een obstakel vormt dat anderen niet op tijd kunnen zien, moet met de gevarendriehoek worden aangeduid, tenzij de alarmlichten branden.

Slepen

• De afstand tussen de achterkant van het trekkende en de voorkant van het gesleepte voertuig mag niet meer dan vijf meter zijn. Markeer de kabel of stang zodat anderen hem zien.
• Op het gesleepte voertuig zit een bestuurder met een geldig rijbewijs; de sleepkabel blijft strak, de gesleepte remt zachtjes mee.
• Beide auto's alarmlichten aan, rustig tempo, en op de autosnelweg alleen tot de eerstvolgende afrit. Een auto met lege accu of defecte stuurbekrachtiging liever niet zelf slepen: laat hem bergen.
• Pechhulp heeft vaak een groen of geel zwaailicht: geen voorrangsvoertuig, wel extra oppassen en ruimte geven.

Lekke band en thuiskomer

Een thuiskomer is een smal noodwiel. Rijd er rustig mee, niet harder dan de snelheid die op het wiel staat (meestal 80 km/u), en laat je eigen band zo snel mogelijk maken. Ook na een bandenreparatieset geldt vaak een lagere maximumsnelheid: kijk in het instructieboekje.

L14 vluchthavenL15 vluchthaven met noodtelefoon en brandblusserL16 noodtelefoonL17 brandblusserL18 noodtelefoon en brandblusserL20 uitwijkplaats rechts van de weg

Video: Veilig op de drukke snelweg met pech onderweg (Rijkswaterstaat, 3 min)

Les 6: Handelen bij een ongeval

Eerst veiligheid, dan hulp, dan de afhandeling. En wat de wet zegt over doorrijden. (5 min leestijd)

1. Eigen veiligheid eerst: alarmlichten aan, hesje aan, auto zo neerzetten dat hij de plek afschermt of juist vrijhoudt, en gevarendriehoek op ongeveer 30 meter (op een autosnelweg verder, 100 meter is daar verstandig, maar alleen als het veilig kan).
2. Bel 112 bij gewonden, brand of gevaar. Zeg waar je bent (hectometerbordje, kruispunt of straat), wat er is gebeurd, hoeveel gewonden en of iemand bekneld zit.
3. Help gewonden: praat rustig, houd ze warm, verplaats ze alleen als ze in direct gevaar zijn, laat een motorrijder zijn helm op, zet de motor van een beschadigde auto uit. Ademt iemand niet, dan begin je met reanimeren als je dat kunt.
4. Veilig verkeer regelen: laat omstanders het verkeer waarschuwen, nooit zelf op de rijbaan gaan staan zonder dat anderen je zien.
5. Afhandelen: vul samen het Europees schadeformulier in, maak foto's van de situatie en de schade, noteer namen, adressen, kentekens en verzekeringen, en de namen van getuigen. Bij alleen blikschade met overeenstemming hoef je de politie niet te bellen; bij gewonden, een onduidelijke oorzaak, een onverzekerde of alcohol wel.

Auto te water

1. Blijf kalm en maak meteen de gordels los, eerst die van kinderen.
2. Open direct een raam: elektrische ramen werken meestal nog even. Lukt dat niet, sla dan een zijruit in met een noodhamer of een hard voorwerp in de hoek van het raam; de voorruit is gelaagd en breekt niet.
3. Klim door het raam naar buiten zodra dat kan, kinderen eerst. De portieren gaan pas open als de auto bijna vol water staat en de druk gelijk is; wacht daar niet op als een raam open kan.
4. Zwem naar de kant en bel 112. Ga nooit terug de auto in voor spullen.

Verloren lading en vluchtroute

• Zie je iets op de rijbaan liggen (lading, een band, een tak), rem dan rustig en wijk alleen uit als je zeker weet dat de strook naast je vrij is. Bel 112 of de verkeerscentrale: stap nooit zelf de autosnelweg op om het weg te halen.
• Verlies je zelf lading, dan stop je op de vluchtstrook en bel je 112; de weginspecteur ruimt het op.
• Bij een ongeval op een brug, tussen geluidswallen of in een tunnel is er geen berm om naar toe te vluchten: ga achter de vangrail of de afscheiding staan, in een tunnel te voet naar de dichtstbijzijnde nooduitgang, en blijf nooit op of vlak langs de rijbaan.

Wat de wet zegt

• Doorrijden na een ongeval waarbij iemand gewond of gedood is of schade heeft, is een misdrijf. Je mag de plek pas verlaten als je je identiteit (en die van je auto) behoorlijk bekend hebt gemaakt. Iemand gewond en hulpeloos achterlaten is altijd verboden.
• Heb je schade veroorzaakt aan een geparkeerde auto en de eigenaar is er niet, dan wacht je een redelijke tijd en laat je anders je gegevens achter; meld het binnen twaalf uur bij de politie, anders geldt het als doorrijden.
• Een voertuig dat na een ongeval op de weg staat en gevaar oplevert, zet je zo snel mogelijk aan de kant, tenzij er gewonden zijn: dan laat je alles staan tot de politie het zegt.
• Elke bestuurder is verplicht een aanrijding te melden aan zijn verzekeraar; de WA-verzekering van de veroorzaker vergoedt de schade van de ander.
• Op verzoek van de politie werk je mee aan een alcohol- of drugstest, ook als slachtoffer.

J34 ongevalJ33 fileL16 noodtelefoonL17 brandblusser

Video: EHBO doe je zo (het Rode Kruis, 3 min)