Hoofdstuk 2: Voorrang en voor laten gaan

Les 1: Voorrang en voor laten gaan

Het examen gebruikt deze woorden precies. Wie ze uit elkaar houdt, snapt de helft van de voorrangsvragen. (4 min leestijd)

Voorrang bestaat alleen op kruispunten en alleen tussen bestuurders. Het gaat om de vraag wie het kruispunt als eerste mag oprijden: zonder borden het verkeer van rechts, met borden en haaientanden het verkeer op de voorrangsweg. Een kruispunt is elke kruising of splitsing van wegen; een uitrit is géén kruispunt.

Voor laten gaan is breder en gaat ook over mensen die geen bestuurder zijn. Het geldt bij afslaan (het rechtdoorgaande verkeer op dezelfde weg), bij bijzondere manoeuvres (wegrijden, achteruitrijden, keren, een uitrit uit), op een zebrapad (voetgangers), voor blinden met een witte stok en mensen die zich moeilijk voortbewegen, voor een voorrangsvoertuig met zwaailicht en sirene, en bij het wegrijden van een bus binnen de bebouwde kom.

Een bestuurder is iedere weggebruiker behalve een voetganger: dus ook een fietser, een snorfietser, een ruiter en iemand die een paard aan de hand leidt. Wie te voet een fiets aan de hand meevoert, is op dat moment een voetganger. Voetgangers hebben nooit voorrang; zij worden in bepaalde gevallen voorgelaten.

• Voorrang: op een kruispunt, tussen bestuurders, geregeld door borden, haaientanden of de regel van rechts.
• Voor laten gaan: bij afslaan, bij bijzondere manoeuvres, op zebrapaden en voor bijzondere weggebruikers.
• Voetgangers: krijgen nooit voorrang, maar worden wel voorgelaten op een zebrapad, als jij afslaat en in een erf.

B6 bestuurders op de kruisende weg voor laten gaanB7 stoppen en bestuurders op de kruisende weg voor laten gaanB1 voorrangswegL2 voetgangersoversteekplaats

Les 2: Gelijkwaardige kruispunten

Geen borden en geen haaientanden? Dan verleen je voorrang aan bestuurders van rechts. Behalve bij een tram en bij een onverharde weg. (6 min leestijd)

Op een gelijkwaardig kruispunt (geen voorrangsborden, geen haaientanden, geen werkende verkeerslichten) verlenen bestuurders voorrang aan bestuurders die voor hen van rechts komen. Dat geldt voor álle bestuurders: een fietser van rechts gaat voor een auto, een auto van rechts gaat voor een vrachtwagen, en een ruiter van rechts gaat voor een bromfiets.

Een T-splitsing, een Y-splitsing (twee wegen die in een scherpe hoek samenkomen) en een driehoeksaansluiting (een zijweg die met een driehoekig stuk weg op de hoofdweg aansluit) zijn gewone kruispunten: zonder borden gaat ook daar rechts voor. De doorgaande weg heeft niet vanzelf voorrang, en op een driehoeksaansluiting kijk je bij elk van de aansluitpunten opnieuw wie van rechts komt.

Twee uitzonderingen

Een tram gaat voor, ook als hij van links komt: bestuurders verlenen op een gelijkwaardig kruispunt altijd voorrang aan de tram. En wie van een onverharde weg (zand, grind, schelpen) komt, verleent voorrang aan alle bestuurders op de verharde weg, ook aan verkeer van links.

Meer dan twee voertuigen

Met drie voertuigen pas je de regel van rechts steeds op paren toe. Wie niemand van rechts heeft gaat eerst, dan de volgende. Komt iedereen van iemand van rechts (vier voertuigen uit vier richtingen die allemaal rechtdoor willen), dan lost de regel het niet op: dan regelt het verkeer het met oogcontact en een handgebaar, en gaat niemand er met geweld doorheen.

Het kruispunt niet blokkeren

Je mag een kruispunt alleen oprijden als je het ook weer kunt verlaten. Staat het verkeer na het kruispunt stil, dan wacht je ervoor, ook bij groen. Hetzelfde geldt bij een overweg: alleen oprijden als je direct door kunt en de overweg helemaal vrij kunt maken, en een spoorvoertuig laat je altijd voorgaan.

Video: Voorrangsregels en theorie-examenvragen (Rijhetwijst, 5 min)

Les 3: Voorrangskruispunten

Een bord of haaientanden zet de regel van rechts opzij, en een werkend verkeerslicht zet de borden opzij. (6 min leestijd)

B1 voorrangswegB2 einde voorrangswegB3 voorrangskruispuntB4 voorrangskruispunt met een zijweg linksB5 voorrangskruispunt met een zijweg rechts

B6 bestuurders op de kruisende weg voor laten gaanB7 stoppen en bestuurders op de kruisende weg voor laten gaan

Op een voorrangsweg heb je voorrang op elk kruispunt met een zijweg, ook op verkeer van rechts, tot het eindebord. Een voorrangskruispunt (B3, B4, B5) geeft je die voorrang alleen voor het eerstvolgende kruispunt. Het verkeer uit de zijwegen ziet dan B6 met haaientanden, of B7: volledig stoppen vóór de stopstreep, ook als er niemand aankomt, en dan voorrang verlenen.

Haaientanden gelden ook zonder bord, en een bord B6 geldt ook zonder haaientanden. Verkeersborden gaan boven de verkeersregels, en ze gelden ook voor trams: op een voorrangskruispunt wacht een tram uit de zijweg net als ieder ander. Een voorrangsweg kan afbuigen: een onderbord met een dikke lijn laat zien welke richting de voorrangsweg volgt. Wie de voorrangsweg volgt houdt voorrang, ook al slaat hij daarvoor af; wie rechtdoor gaat en de voorrangsweg verlaat, verleent voorrang.

Verkeerslichten boven de borden

Werken de verkeerslichten, dan gelden die en niet de borden of haaientanden eronder: bij groen mag jij, ook al liggen er haaientanden. Knipperen de lichten geel of zijn ze uit, dan gelden de borden en haaientanden weer, en zonder borden de regel van rechts.

Twee uit de zijweg

Komen jij en een ander voertuig allebei uit een zijweg met haaientanden, dan gaat eerst het verkeer op de voorrangsweg, en daarna regelen jullie het onderling met de regel van rechts of de afslagregel.

Video: Voorrangskruispunten voor je CBR-examen (Theorie Snel Halen, 4 min)

Les 4: Voor laten gaan bij afslaan

Wie afslaat laat rechtdoorgaand verkeer op dezelfde weg voor, ook fietsers en voetgangers naast je. En wie links afslaat, wacht op de tegenligger die rechts afslaat. (5 min leestijd)

Afslaan is geen voorrangsvraag maar voor laten gaan. Bestuurders die afslaan laten het verkeer dat hen op dezelfde weg tegemoetkomt, en het verkeer dat zich op dezelfde weg naast of links of rechts dicht achter hen bevindt, voor laten gaan. Dus ook fietsers en voetgangers die rechtdoor gaan naast of dicht achter je. Daarom kijk je bij rechts afslaan altijd over je rechterschouder, de dode hoek.

Korte bocht voor lange bocht

Slaan jij en je tegenligger allebei af en willen jullie dezelfde weg in, dan gaat wie rechts afslaat (korte bocht) voor wie links afslaat (lange bocht). Wie links afslaat moet namelijk de tegenligger die rechts afslaat voor laten gaan.

Allebei linksaf: voor elkaar langs

Slaan jij en je tegenligger allebei linksaf, dan rijden jullie in Nederland voor elkaar langs: ieder draait vóór de neus van de ander het kruispunt af, en jullie kunnen tegelijk gaan. Alleen waar pijlen of een vlak op het wegdek dat aangeven (of waar de ruimte het vraagt, bijvoorbeeld bij tramrails midden op het kruispunt) rijd je om elkaar heen: dan rijd je eerst voorbij de ander en sla je daarachter af. Kijk in beide gevallen eerst naar tegenliggers die rechtdoor gaan: die gaan vóór jullie allebei.

Voorsorteren en richting aangeven

Wie wil afslaan mag voorsorteren: voor rechtsaf tijdig zoveel mogelijk rechts, voor linksaf tijdig zoveel mogelijk tegen de wegas (of op een eenrichtingsweg zoveel mogelijk links). Vóór je afslaat geef je een teken met je richtingaanwijzer. Staan er pijlen in je voorsorteerstrook, dan moet je die richting volgen.

De tram is de uitzondering

Een tram die afslaat hoeft het rechtdoorgaande verkeer niet voor te laten gaan. Rijd je naast een tramrail en gaat de tram afslaan, dan wacht jij.

Video: Hoe kijk je bij het afslaan? (Verkeersschool Weber, 9 min)

Les 5: Voetgangers, blinden en zebrapaden

Voetgangers hebben geen voorrang, maar op een zebrapad, in een erf en met een witte stok laat je ze voorgaan. (4 min leestijd)

• Blinden met een witte stok met één of meer rode ringen, en iedereen die zich moeilijk voortbeweegt (rollator, krukken, rolstoel): altijd voor laten gaan, waar ze ook oversteken.
• Op een zebrapad: voetgangers en bestuurders van een gehandicaptenvoertuig die oversteken of kennelijk op het punt staan dat te doen, laat je voorgaan.
• In een erf mogen voetgangers de hele breedte van de weg gebruiken; jij rijdt maximaal 15 km/u en houdt rekening met spelende kinderen.
• Bij een stilstaande tram of bus geef je in- en uitstappende passagiers de gelegenheid om dat te doen, als je er aan die kant voorbij wilt rijden.

Twee uitzonderingen op het zebrapad: de regel geldt niet voor een militaire colonne of uitvaartstoet van motorvoertuigen, en niet als voor de voetgangers een rood voetgangerslicht brandt of een geel knipperlicht dat hen verplicht het verkeer voor te laten gaan. Vlak voor en op een zebrapad mag je bovendien niet inhalen.

L2 voetgangersoversteekplaatsJ22 voetgangersoversteekplaats verderopG5 erfJ21 kinderen

Herkenningstekens

Een witte stok met rode ringen is van een blinde of slechtziende. Houdt hij de stok schuin omhoog of recht vooruit, dan wil hij oversteken: dat is de taal van de blindenstok, en jij stopt. Een gele rechthoek met drie zwarte stippen op kleding of een voertuig betekent een dove of slechthorende weggebruiker. Een brommobiel heeft een bord met "45" achterop. Mensen in een rolstoel of met een scootmobiel zijn bestuurders van een gehandicaptenvoertuig: op de stoep gelden voor hen de voetgangersregels, op de rijbaan de bestuurdersregels.

Video: Voetgangers voor laten gaan (Rijhetwijst, 5 min)

Les 6: Voorrangsvoertuigen, trams en colonnes

Voor wie je ruimte maakt, wie je laat wegrijden en wie je nooit mag doorsnijden. (5 min leestijd)

Een voorrangsvoertuig is een motorvoertuig van politie, brandweer, ambulance of een andere aangewezen hulpdienst dat blauw zwaai-, flits- of knipperlicht én een tweetonige hoorn voert. Alleen dan is het een voorrangsvoertuig: alleen zwaailicht is niet genoeg. Weggebruikers laten een voorrangsvoertuig voorgaan, overal, ook als jij op een voorrangsweg rijdt of groen hebt. Je maakt op een veilige manier ruimte: naar rechts, of op een weg met meer stroken uit elkaar. Je rijdt daarvoor niet door rood en niet de stoep op als dat gevaar oplevert. De bestuurder van een voorrangsvoertuig mag van de regels afwijken voor zover zijn taak dat vraagt.

Tram

Op een gelijkwaardig kruispunt verleen je altijd voorrang aan de tram, ook van links. Een tram die afslaat hoeft niemand voor te laten gaan. Op een voorrangskruispunt gelden de borden ook voor de tram. Passagiers die bij een halte in- of uitstappen geef je de gelegenheid.

Bus

Binnen de bebouwde kom moet je een lijnbus die bij een halte met zijn richtingaanwijzer aangeeft dat hij wil wegrijden, de gelegenheid geven om weg te rijden. Buiten de bebouwde kom geldt die regel niet; daar is de wegrijdende bus een gewone bijzondere manoeuvre en laat de bus jou voorgaan. De regel geldt niet voor een militaire colonne of uitvaartstoet.

Militaire colonne en uitvaartstoet

Een militaire colonne is een rij militaire voertuigen onder één commandant met herkenningstekens (blauwe vlag op het eerste voertuig, groene op het laatste). Een uitvaartstoet van motorvoertuigen voert eigen herkenningstekens. Beide mag je niet doorsnijden: wacht tot de hele stoet voorbij is. Voertuigen in zo'n stoet mogen bij groen begonnen doorrijden als het licht intussen verspringt, en hoeven niet te stoppen voor een zebrapad of een wegrijdende bus.

Een dierenambulance of een pechhulpauto mag een geel of groen zwaailicht voeren, maar is geen voorrangsvoertuig: je hoeft er geen ruimte voor te maken, al is extra opletten verstandig. Alleen blauw licht mét tweetonige hoorn maakt een voertuig een voorrangsvoertuig.

Video: Ruimte maken voor een ambulance (ambulancepersoneel, 1 min)