Hoofdstuk 6: Verantwoord verkeersgedrag

Les 1: Alcohol, drugs en medicijnen

De grenzen, hoe alcohol werkt, waarom je het niet kunt versnellen en wat er gebeurt als je wordt betrapt. (6 min leestijd)

Eén standaardglas (bier, wijn of sterk, in de horeca-maat) geeft bij een gemiddelde man ongeveer 0,2 promille en bij een vrouw iets meer; je lichaam breekt per uur ongeveer 0,1 tot 0,15 promille af. Koffie, frisse lucht, eten of slapen versnellen dat niet. Wie om één uur 's nachts 1,0 promille heeft, zit om acht uur 's ochtends nog rond de 0,2. De grens voor beginners komt dus al in zicht na één glas. De veilige regel is: nul.

Wat alcohol met rijden doet

• Al onder de wettelijke grens: je reageert later, je schat afstanden en snelheden verkeerd, je blikveld wordt smaller (tunnelzicht) en je let minder op de zijkanten.
• Je concentratie en waarneming nemen af (je mist borden en fietsers), je evenwichtsgevoel wordt slechter (vooral op twee wielen) en je coördinatie hapert: sturen, schakelen en remmen tegelijk gaat minder vloeiend.
• Ook zonder alcohol telt je lichamelijke conditie: koorts, griep, honger, pijn, stress en slecht slapen vertragen je reactie en inschatting net zo goed. Voel je je niet fit, rijd dan niet.
• Je durft meer en voelt je juist beter: overschatting is het gevaarlijkste effect.
• Vermoeidheid versterkt het effect; één glas na een lange dag telt dubbel.
• Bij 0,5 promille is de kans op een dodelijk ongeval ongeveer anderhalf keer zo groot als nuchter, bij 1,0 promille vijf keer, bij 1,5 promille meer dan twintig keer.

Drugs en medicijnen

• Voor drugs gelden wettelijke grenswaarden per stof (cannabis, cocaïne, amfetamine, XTC, GHB en meer). Gebruik je twee stoffen tegelijk, of drugs met alcohol, dan geldt een nulgrens: elke meetbare hoeveelheid is strafbaar.
• De politie controleert met een speekseltest en bij een positieve uitslag met een bloedonderzoek. Meewerken is verplicht; weigeren wordt bestraft als rijden onder invloed.
• Medicijnen met een gele sticker of waarschuwing in de bijsluiter (slaap- en kalmeringsmiddelen, sterke pijnstillers, sommige antidepressiva en antihistaminica) kunnen de rijvaardigheid verminderen. Rijden onder invloed van zo'n middel valt onder dezelfde wet als alcohol. Vraag de apotheker.
• Cannabis werkt uren na het gebruik nog door, ook als je je helder voelt.

Betrapt: wat dan

• Blaastest aan de kant van de weg; bij een positieve uitslag een ademanalyse op het bureau of een bloedproef.
• Boete, en bij hogere waarden of herhaling een rijontzegging door de rechter. Boven 1,3 promille (beginner 0,8) wordt je rijbewijs direct ingevorderd.
• Het CBR kan een educatieve maatregel opleggen (LEMA of EMA, cursussen die je zelf betaalt) of een onderzoek naar je geschiktheid. Twee keer veroordeeld voor meer dan 1,3 promille binnen vijf jaar: het rijbewijs wordt ongeldig en je begint opnieuw.
• Ook de begeleider van een 17-jarige bestuurder (2toDrive) en de bijrijder die een auto 'laat besturen' door iemand die gedronken heeft, zijn strafbaar.

F10 stopA1 maximumsnelheidC12 gesloten voor alle motorvoertuigen

Video: Rijden onder invloed van drugs (de politie, 12 min)

Les 2: Vermoeidheid en afleiding

Een telefoon in de hand is verboden, maar afleiding zit ook in je hoofd: moe, boos of met je gedachten elders rijd je als iemand die gedronken heeft. (5 min leestijd)

Vermoeidheid

• Wie 17 uur wakker is, rijdt ongeveer als iemand met 0,5 promille; na 24 uur als iemand met 1,0 promille.
• Een microslaap van drie seconden bij 100 km/u is 80 meter blind rijden.
• Signalen: gapen, zware oogleden, slingeren, je herinnert je de laatste kilometers niet, je mist een afslag, je schrikt van je eigen reactie.
• Wat werkt: stoppen en een kwartier slapen, daarna even bewegen. Wat niet werkt: radio hard, raam open, koffie (helpt kort en geeft daarna een dip), eten.
• Plan lange ritten met elke twee uur een pauze, rijd niet tussen twee en vijf uur 's nachts of midden in de middag als je dat niet gewend bent, en rijd niet na een werkdag van tien uur.

Afleiding

• Het is verboden om tijdens het rijden een mobiel elektronisch apparaat vast te houden: telefoon, tablet, mediaspeler. Dat geldt voor alle bestuurders, ook fietsers. Sta je stil, bijvoorbeeld voor een rood licht, dan geldt het verbod niet; leg hem weg voordat je weer gaat rijden.
• Een telefoon in een houder mag; stel navigatie en muziek in vóór je wegrijdt. Handsfree bellen is toegestaan maar leidt net zo af: een gesprek kost aandacht, ook zonder toestel in je hand.
• Een berichtje lezen kost gemiddeld vijf seconden; bij 50 km/u is dat 70 meter zonder te kijken.
• Andere afleiders: eten, roken, iets zoeken, kinderen achterin, een ruzie, de navigatie corrigeren. Zet de auto stil als het moet gebeuren.
• Bij een ongeval door een telefoon in de hand telt het als roekeloos rijden, met een veel hogere straf.

Video: MONO rijden: zes tips tegen afleiding (Veilig Verkeer Nederland, 1 min)

Beginnend of ervaren, jong of oud

Beginnende bestuurders hebben in hun eerste jaren een paar keer zoveel kans op een ongeval als ervaren bestuurders. Niet omdat ze de regels niet kennen, maar omdat gevaarherkenning ervaring vraagt: een ervaren bestuurder ziet een situatie eerder aankomen, kijkt verder vooruit en overschat zichzelf minder. Jonge bestuurders nemen gemiddeld meer risico, zeker met vrienden in de auto, en onderschatten snelheid en afstand. Oudere bestuurders zien en horen minder goed en reageren trager, maar compenseren dat vaak met rustiger rijden en meer afstand. Wie weet waar hij zelf zwak is, rijdt veiliger.

Emoties en stress

Boosheid, haast, verdriet of een ruzie vlak voor je instapt veranderen je rijgedrag: je rijdt harder, houdt minder afstand en reageert agressiever op anderen. Herken dat bij jezelf, neem de tijd voor je wegrijdt en laat je niet uitdagen door een bumperklever of een toeterende tegenligger. Rijd voor de ander een tandje rustiger; je komt een minuut later aan, en je komt aan.

Les 3: Kijken, voorspellen en beslissen

Rijden is kijken, inschatten, beslissen en handelen, in die volgorde en de hele tijd. Zo doe je dat systematisch, en zo bewaak je je dode hoek. (5 min leestijd)

1. Waarnemen: kijk ver vooruit (10 tot 15 seconden), scan dan de zijkanten en de spiegels, en kom terug naar dichtbij. Blijf niet hangen op één punt; een vaste blik ziet niets.
2. Voorspellen: wat kan elke weggebruiker die je ziet gaan doen? Een fietser die omkijkt gaat afslaan, een bus bij een halte gaat wegrijden, een kind met een bal gaat rennen.
3. Beslissen: kies op tijd voor snelheid, plaats en teken. Gas loslaten is bijna altijd de eerste stap; de rem is de tweede.
4. Handelen: voer uit wat je besloot, rustig en duidelijk, en controleer het resultaat in je spiegels.

Spiegels en dode hoek

• Kijk elke vijf tot acht seconden in je binnenspiegel, en altijd vóór je remt, afslaat, van strook wisselt of een portier opent.
• De volgorde bij elke zijdelingse verplaatsing: binnenspiegel, buitenspiegel, schouderblik (dode hoek), richting aangeven, nog eens kijken, dan pas sturen.
• Stel de buitenspiegels zo in dat je net de zijkant van je auto ziet; dan is de dode hoek zo klein mogelijk. Hij verdwijnt nooit helemaal: de schouderblik blijft.
• Vrachtwagens hebben een dode hoek rechts naast en vlak voor de cabine die groter is dan een auto. Rijd niet naast een vrachtwagen die rechts aangeeft, en ga achter hem staan, niet ernaast, bij een kruispunt.

Verwachtingspatroon en risicocompensatie

Je ziet wat je verwacht te zien. Wie op een stille weg geen fietser verwacht, kijkt eroverheen; daarom schrik je van een fietser uit een onverwachte hoek. Zoek dus actief naar wat er níét zou moeten zijn. En pas op voor risicocompensatie: hoe veiliger je je voelt (een grote auto, ABS, een helm, een droge weg), hoe meer risico je ongemerkt neemt. Een hulpsysteem is een vangnet, geen reden om dichter op je voorligger te gaan zitten.

Snelheid en ruimte kiezen

Kies je snelheid op het zicht en de ruimte, niet op het bord. Houd ruimte aan alle kanten: twee seconden vooruit, een vrije strook naast je waar dat kan, en let op wie achter je rijdt. Rijd je in een rij, dan kijk je door de auto voor je heen naar de remlichten van degenen daarvoor. Bij een geparkeerde auto met iemand erin houd je een portierbreedte afstand. Bij twijfel over wat een ander gaat doen, maak je oogcontact of je wacht.

Video: De dode hoeken van een auto (Rijleshulp.nl, 2 min)

Les 4: Rekening houden met anderen

Kinderen, ouderen, fietsers, motorrijders, vrachtwagens, hulpdiensten en beginnende bestuurders: wat ze doen en wat jij dus doet. (5 min leestijd)

Fatsoen is veiligheid

Laat iemand invoegen, geef een hand als een ander jou voor laat gaan, blijf uit de dode hoek van een vrachtwagen, blijf van de linkerstrook als rechts vrij is en rijd in een woonwijk zoals je wilt dat ze bij jou voor de deur rijden. Bumperkleven, snijden en met lichten knipperen om iemand weg te jagen zijn niet alleen onbeschoft maar ook verboden: wie gevaar of hinder veroorzaakt is strafbaar, ook als er geen apart bord of regel voor bestaat.

Video: Weet jij waar je veilig staat? De dode hoek (Veilig Verkeer Nederland, 1 min)

Les 5: Milieubewust rijden

Zuinig rijden is veilig rijden: anticiperen, gelijkmatig, op tijd schakelen en de auto in orde houden. En wat dat scheelt. (4 min leestijd)

• Kijk ver vooruit en anticipeer: gas los zodra je ziet dat je moet afremmen; uitrollen op de versnelling (met de motor remmen) kost geen brandstof, stationair draaien wel.
• Rijd gelijkmatig en houd ruim afstand: wie steeds remt en weer gas geeft verbruikt tot een kwart meer en rijdt onrustiger.
• Schakel op tijd op (bij een benzinemotor rond 2000 tot 2500 toeren, diesel rond 1500 tot 2000) en rijd in een zo hoog mogelijke versnelling. Een automaat doet dat zelf in de stand D.
• Snelheid: boven de 100 km/u stijgt het verbruik sterk door de luchtweerstand; 130 in plaats van 100 kost ongeveer een kwart meer brandstof en wint op een rit van 50 kilometer minder dan 7 minuten.
• Zet de motor uit bij langer stilstaan (open brug, overweg); een start-stopsysteem doet dat voor je.
• Bandenspanning op het voorschrift (controleer maandelijks): te zachte banden kosten brandstof én grip. Haal onnodige lading, de dakkoffer en de fietsendrager eraf. Airco en verwarming bewust gebruiken.
• Elektrisch rijden: rustig optrekken en regeneratief remmen (gas loslaten) laden de accu bij; het bereik daalt bij kou en hoge snelheid.
• Kortere ritten: fiets of loop. Een koude motor verbruikt en vervuilt op de eerste kilometers het meest.
• Ritvoorbereiding: plan je route en vertrektijd (mijd de spits en omwegen), combineer boodschappen in één rit en controleer vóór een lange rit banden, olie en lading.
• Stroomverbruikers kosten brandstof: achterruitverwarming, stoelverwarming, airco en verlichting die je niet nodig hebt zet je uit. Een rijdende auto laadt de accu met de motor, dus elke verbruiker vraagt brandstof.
• Was de auto in een wasstraat of op een wasplaats met olieafscheider, niet op straat: zeep, olie en remstof spoelen anders het riool of de sloot in. Gebruik afvalbakken bij parkeerplaatsen; peuken en afval horen niet uit het raam.

Lawaai en overlast

Onnodig geluid maken met je voertuig is verboden: hard optrekken, een luide uitlaat, met draaiende motor wachten voor de deur. Claxonneren mag alleen bij dreigend gevaar. In woonwijken en 's nachts hoor je dat dubbel.

File en spits

• In de file: afstand houden, niet van strook wisselen om 'de snelle rij' te vinden (die bestaat niet), alarmlichten aan als je als laatste op een snelle weg stilstaat, en de vluchtstrook vrijhouden voor hulpdiensten.
• Ritsen bij een rijstrook die eindigt: beide rijen rijden door tot het einde en voegen om en om samen.
• Houd op een snelweg met stilstaand verkeer ruimte tussen de rijen zodat hulpdiensten en motorrijders erdoor kunnen.
• Mijd de spits als het kan; het scheelt tijd, brandstof en ergernis.

J33 fileA4 adviessnelheidC23-01 spitsstrook open

Video: Alles over zuinig rijden (BOVAG, 5 min)